၁၈၉၄ ခုႏွစ္ ၊ စက္တင္ဘာလ (၁၅) ရက္ေန႔ တြင္စတင္တည္ေထာင္ခဲ့ေသာ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း၏ျမိဳ႔ေတာ္ ေတာင္ႀကီးၿမိဳ ႔ ေဘးပတ္လည္ တစ္ေလွ်ာက္ ေတာင္ တန္းမ်ား၀န္းရံလ်က္ ရွိသလို ၊ ေတာင္တန္းမ်ားေပၚတြင္ လည္း ေစတီမ်ား ႏွင့္ တင့္တယ္လ်က္ ရွိပါသည္ ။ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း ေတာင္ႀကီးတြင္ရွိေသာ မ်ားျပား လွစြာေသာေစတီပုထိုး ရုပ္ပြားေတာ္မ်ား ၊ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ား ၊ စာသင္တိုက္မ်ားကို ၾကည့္ျခင္းအား ျဖင့္ ေတာင္ႀကီး ၿမိဳ ႔သူ ၊ ၿမိဳ ႔သားမ်ား ၏ သဒၵါတရားကို သိႏိုင္ေပသည္ ။ ၄င္းမ်ားျပားလွေသာေစတီပုထိုးရုပ္ပြား ေတာ္မ်ားမွ ကၽြန္ေတာ္ေလ့လာသိရွိ သေလာက္ ျပန္လည္ ေရးသားျခင္းျဖစ္ပါသည္ ။
၁။ စူဠာမုနိေလာကခ်မ္းသာေစတီ
စူဠာမုနိေလာကခ်မ္းသာေစတီသည္ ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕၏ အေရွ႕ေတာင္အရပ္ရွိ ေဂါက္ကြင္း အနီးတည္ရွိေသာ ေျမျပန္အက်ယ္ဧက (၁၁) ဧက ခန္႔ရွိၿပီး ၊ အျမင့္ေပ (၃၀၀)ေပ ခန္႕ရွိေသာကုန္းေျမေပၚတြင္ ေစတီကို တည္ထားခဲ့သည္။ စူဠာမုနိေလာကခ်မ္းသာေစတီ ကို စတင္တည္ထားကိုးကြယ္ခဲ့ေသာ ခုႏွစ္သည္ ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕ ႏွစ္ (၁၀၀) ျပည့္အခ်ိန္အခါ ႏွင့္ တိုက္ဆိုင္ေနေလသည္။
စူဠာမုနိေလာကခ်မ္းသာေစတီေတာ္ႀကီး၏ ဥာဏ္ေတာ္အျမင့္မွာ (၁၀၈) ေပ၊ အထြဋ္ေစတီေတာ္အျမင့္ (၂၀) ေပ၊ကြန္းေတာ္အျမင့္ (၂၄) ေပ၊ အာရံုခံတိုက္မအက်ယ္ (၁၁၃)ေပ၊ဖိန္ပေတာ္အလ်ား (၁၇၇) ေပ ၊ လႈိဏ္ပတ္လမ္း (တစ္ဖက္) (၈၈) ေပ ၊ အထြဋ္ေစတီ (၁) ဆူ၊ ကြန္းေတာင္အရံေစတီ (၄) ဆူ ၊ တိုက္မအရံေစတီ (၄)ဆူ မုခ္ဦးေစတီ (၈)ဆူ တို႕ျဖင့္တည္ထားကိုးကြယ္ခဲ့ပါသည္။
စူဠာမုနိေလာကခ်မ္းသာေစတီ၏အဓိပၸါယ္မွာ -
စူဠာ = အထြဋ္အထိပ္၊ ဦးစြန္း ၊ မကိုဋ္ ၊ ဥေသွ်ာင္
မုနိ = ဘုရား
ေလာက = သတၲ၊ သခၤါရ၊ ၾသကာသ ၊ ေလာကသံုးပါး
ခ်မ္းသာ = ကိုယ္ ၊ စိတ္ခ်မ္းသာမႈ
ေလာကသံုးပါးလံုး၏သတၲ၀ါေ၀ေနယ်အားလံုးကိုယ္ စိတ္ႏွစ္ပါးခ်မ္းသာေစရန္ရည္ရြယ္ ၿပီး ေတာင္ထိပ္ေပၚတြင္ တည္ထားကိုးကြယ္သည့္ဘုရား အထြဋ္အထိပ္ ဘုရားဟု အဓိပၸါယ္ရ ပါသည္။
PS . ( ေတာင္ႀကီးၿမိဳ ႔မွေစတီရုပ္ပြားေတာ္မ်ား အပိုင္း (၂) တြင္ ေရႊဘုန္းပြင့္ေစတီႏွင့္ ဓါတ္ေပါင္းစုေရႊေစတီ (ျမစိမ္းေတာင္ေစတီ) အေၾကာင္းမ်ားကို ေဖာ္ျပေပးသြားပါမည္။)
